Spoinę zostaw tam, gdzie odcinka nie będziesz otwierać ani składać bez spawania. Kołnierz postaw tam, gdzie coś trzeba odłączyć bez cięcia rury (armaturę, urządzenie, odcinek do czyszczenia lub wymiany) albo tam, gdzie segmenty składasz na obiekcie bez spawania. Kołnierz przyspawany do rury nie zastępuje spoiny, tylko dokłada połączenie. Zamiast jednej spoiny do zbadania masz co najmniej dwie, a do tego dwa kołnierze, uszczelkę i śruby.

Czego wymaga spoina, a czego kołnierz

Wymagania wobec spoiny skupiają się na procedurze i badaniach. Dyrektywa 2014/68/UE definiuje połączenia nierozłączne jako takie, których nie można rozdzielić inaczej niż metodami niszczącymi. W urządzeniach ciśnieniowych takie połączenia części przenoszących ciśnienie wykonuje wykwalifikowany personel według procedur. Badania nieniszczące także prowadzi taki personel, a w kategoriach III i IV musi go zatwierdzić uznana organizacja strony trzeciej.

Zakres badań wpływa też na obliczenia. Współczynnik wytrzymałości złącza spawanego nie może przekroczyć 1, gdy badania niszczące i nieniszczące potwierdzają brak znaczących wad w całej serii złączy, 0,85 przy wyrywkowych badaniach nieniszczących oraz 0,7 przy samej kontroli wzrokowej. Punkt 7 załącznika I dyrektywy podaje te wartości jako zasadę ogólną dla niektórych rodzajów urządzeń ciśnieniowych, a producent, który ich nie stosuje, musi udowodnić równoważny poziom bezpieczeństwa. Nie przenoś ich więc na każdy rurociąg.

Kołnierz dokłada inne ryzyko: montaż i każde kolejne otwarcie. Urząd Dozoru Technicznego (UDT) podaje w „Inspektorze” 1/2025, że wśród przyczyn awarii połączeń kołnierzowo-śrubowych błąd montażowy to 26%, uszkodzenie kołnierza 25%, niewłaściwe uszczelnienie 22%, a poluzowanie śrub 15%. Liczby przytacza za publikacją ESA/FSA z 1998 r., więc to nie jest aktualny pomiar z Polski. Do przyczyn uszkodzeń uszczelek UDT zalicza też ich ponowne użycie.

Autor poradnika wermac.org uważa, że normy nie rozstrzygają, czy wolno użyć kołnierza, a w nowym zakładzie zwyczajowo ogranicza się liczbę kołnierzy.

Przeczytaj:  Popularne systemy biznesowe: ERP, WMS, CRM i MRP

Co wybrać w czterech miejscach układu

Przy zaworze, pompie lub przyrządzie przewidzianym do wyjęcia – kołnierz

Kołnierz łączy w układ rury, zawory, pompy i inne urządzenia (wermac.org). Jeśli przewidujesz wyjęcie takiego elementu, spoina oznacza cięcie rury.

Na prostym odcinku, którego nikt nie otwiera – spoina

Według wermac.org każde połączenie kołnierzowe może przeciekać, rurociąg z kołnierzami zajmuje znacznie więcej miejsca, a jego izolacja jest droższa.

Na odcinku do czyszczenia, przeglądu albo wymiany – kołnierz

Kołnierz ułatwia czyszczenie, przegląd lub modyfikację układu. Odcinek z kołnierzami na obu końcach wymienisz bez cięcia sąsiednich rur.

kolnierze-stalowe-monstal-1.png

Monstal, hurtownia armatury przemysłowej, opisuje kołnierze do rur także jako elementy instalacji segmentowej, która w razie awarii ma umożliwiać wymianę uszkodzonego fragmentu rurociągu. W ofercie hurtowni są m.in. kołnierze płaskie, szyjkowe, gwintowane i zaślepiające, a przy każdym typie podano normy (EN 1092-1, zależnie od typu także DIN) i gatunki stali.

kolnierze-stalowe-monstal-2.png

Przy segmentach z warsztatu: kołnierz, gdy chcesz ograniczyć spawanie na obiekcie

Wermac.org opisuje linię podzieloną na segmenty wykonane w warsztacie i składane na obiekcie bez spawania. Badania spoin i malowanie można wtedy zrobić w warsztacie, a na obiekcie zostają tylko poprawki farby. Nie zwalnia to z prób złożonego układu, jeśli wymagają ich projekt lub przepisy. Ceną jest więcej połączeń do skręcenia, a więc większa zależność od monterów. UDT zauważa, że wymóg ich kompetencji coraz częściej trafia do warunków przetargowych.

Gdzie kołnierz wymaga dodatkowej uwagi

Kołnierz jest wrażliwy na siły z rurociągu i jakość montażu. Dla rurociągów objętych dyrektywą 2014/68/UE projekt i konstrukcja muszą zapewniać kontrolę ryzyka nadmiernych naprężeń od przemieszczeń lub sił, także na kołnierzach, takimi środkami jak podpory, ograniczenia, kotwy, osiowanie i naciąg wstępny. Uszczelkom, według UDT, szkodzą też momenty zginające w rurociągu.

Przeczytaj:  Pneumatyka w rzemiośle

Dla systemów ciśnieniowych stwarzających szczególne zagrożenie istnieje PN-EN 1591-4, norma o potwierdzaniu kompetencji personelu do montażu połączeń kołnierzowych.

Lista kontrolna przed dodaniem kołnierza do rysunku

Odpowiedz na pięć pytań:

  • Co i jak często będzie tu odłączane lub składane bez spawania?

  • Czy zostaje miejsce na klucz, izolację i wyjęcie elementu?

  • Czy układ przenosi na to miejsce siły lub zginanie i co je przejmuje?

  • Kto zmontuje połączenie, kto nadzoruje montaż i czy wymagane jest potwierdzenie kompetencji?

  • Czy plan przeglądu przewiduje nową uszczelkę po każdym otwarciu?

Jeśli nic nie odłączasz ani nie składasz segmentów bez spawania na obiekcie, zostaje spoina. Wiążące są projekt i przepisy dla danego medium.

Źródła

Dyrektywa 2014/68/UE, art. 2 pkt 13, zał. I, pkt 3.1.2, 3.1.3, 3.2.2, 6, 7 (wstęp) i 7.2: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32014L0068

P. Łukaszewski, „Połączenia kołnierzowo-śrubowe. Projektowanie, montaż i bezpieczna eksploatacja”, „Inspektor. Biuletyn UDT” 1/2025: https://www.udt.gov.pl/images/biuro-prasowe/files/pdf/POlACZENIA_KOLNIERZOWO-SRUBOWE_INSPEKTOR_1_2025_WCAG.pdf

„Pipe Flanges General”, wermac.org: https://www.wermac.org/flanges/flanges_pipe-connections_pipe-flanges.html

Udostępnij

O autorze